უნიკალური აღმოჩენა – აქამდე უცნობი არქიტექტურა რომელიც 8 ათასზე მეტ წელს ითვლის, ბოლნისში აღმოაჩინეს ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხატავეთში, მაშავერას გორაზე ეროვნული მუზეუმის არქეოლოგების ექსპედიციამ, ნეოლითური პერიოდის, 8 ათასი წლის წინანდელი, აქამდე უცნობი არქიტექტურა აღმოაჩინა. ძველი წელთაღრიცხვის, მეექვსე საუკუნის ძეგლის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრებისას გამოვლინდა ნეოლითური პერიოდისთვის დამახასიათებელი მასალა. თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ძვლის, ობსიდიანის, ირმის რქის, მასიური ხის, სარდიონისგან დამზადებული მძივები.
კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტომ დაიწყო მზაობა აღმოჩენას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭოს. მსგავსი აღმოჩენები ქვემო ქართლის მხარეში ტურისტების ნაკადს გაზრდის.
ეს არის უნიკალური აღმოჩენა, საცხოვრისი 8 ათასი წლის წინანდელი, რომელიც პირდაპირ მეტყველებს, იმ პერიოდში რამდენად განვითარებულ ადამიანებთან გვაქვს საქმე. როგორ გეგმავდნენ, როგორ აზროვნებდნენ, როგორ არქიტექტურას იყენებდნენ … სწორედ ეს არქიტექტურა გვაჩვენებს, როგორ სერიოზულ არქიტექტურასთან გვაქვს საქმე“,- აცხადებს ნიკა ანთიძე.
ახალი არტეფაქტები ბოლნისის მუზეუმის კოლექციას შეემატება. აღსანიშნავია ისიც, რომ მუზეუმი ასევე წარმოადგენს კვლევით ცენტრს. სწორედ ამ მუზეუმის ლაბორატორიაში გაგრძელდება არტეფაქტების შესწავლა. ძვ.წ. VI ათასწლეულის ძეგლზე პირველად დადასტურდა შულავერ-შომუთეფეს კულტურისათვის დამახასიათებელი წრიული სახლების სრულიად ახალი სამშენებლო ტრადიცია.
ძეგლზე ფიქსირდება ორ და სამ მწკრივა წყობით, ალიზის აგურით ნაგები წრიული სახლები, მცირე ზომის სათავსოები და ნაგებობებს შორის არსებული კედლები. მაშავერას გორას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს მისი ადგილმდებარეობა.
ბორცვი მდებარეობს მდინარე მაშავერას და ხრამის ხერთვისთან, რომელიც მას ჩრდილოეთით ესაზღვრება, დანარჩენი სამი მხრიდან მოქცეულია სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების რკალში, რაც იდეალურ პირობებს ქმნიდა 8 ათასი წლის წინ ნეოლითური სოფლის განვითარებისათვის.
აღსანიშნავია, ისიც რომ ძეგლი 15 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს არუხლოსა და იმირის ძეგლებიდან სადაც მსოფლიოში უძველესი ღვინის კვალია აღმოჩენილი. ექსპედიციის მიერ შესწავლილ ფართობზე ჯერჯერობით არ ფიქსირდება არცერთი ცალპირა წყობით ნაგები შენობა ან ცალკეული კედელი, რაც მეცნიერებს საშუალებას აძლევს ივარაუდონ, რომ საქმე გვაქვს სიახლესთან, რომელიც თავისი სამშენებლო ტრადიციით გამოარჩევს აღნიშნულ ძეგლს შულავერ-შომუთეფეს კულტურის სხვა ძეგლებისაგან.
მაშავერას გორაზე პირველი არქეოლოგიური სამუშაოები 1988 წელს ჩატარდა. ექსპედიციის მიერ (დ. გოგელიას ხელმძღვანელობით) გამოვლინდა რამდენიმე წრიული ნაგებობა და მცირე რაოდენობით არქეოლოგიური მასალა. არქეოლოგიური სამუშაოები ეროვნული მუზეუმის გუნდმა საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს მხარდაჭერით 2020 წელს განაახლა.
ექსპედიციას ხელმძღვანელობს საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მეცნიერ-თანამშრომელი ჯონი აბულაძე.
